کتاب خانواده در اسلام

کتاب خانواده در اسلام

خانواده نهاد اجتماعی جهان شمولی است که به رغم کوچک بودن دارای آثار و کارکردهای پردامنه زیستی، روانی، دینی، آموزشی، تربیتی، جمعیتی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است. تأثیر آشکار و پنهان خانواده بر دیگر نهادهای اجتماعی و متقابلاً تأثیرات گوناگون آن نهادها بــر خانواده باعث شده است که اندیشمندان حوزه های مختلف علوم انسانی و نیز سیاستگذاران و برنامه ریزان اجتماعی به طور فزاینده به مسائل خانواده علاقه نشان دهند. اسلام به عنوان جامع ترین دین الهی، تعریفی از سعادت حقیقی انسان و راه وصول به آن ارائه داده که بر همۀ کنش‌ها و روابط انسانی در همه حوزه ها از جمله حوزه خانواده سایه می‌افکند و آن‌ها را در مسیر خاصی هدایت می‌کند. از دیدگاه اسلام، سعادت انسان در بندگی خداوند و قرب او تبلور می‌یابد که هدف غایی در نظام مطلوب اسلام تلقی می‌شود. بدین ترتیب خرده نظام‌های مطلوب اسلام در حوزه‌های خانواده اقتصاد سیاست و.... ضمن آن‌که هر یک اهداف خاص خود را دنبال می‌کنند، در نهایت در راستای تحقق بخشیدن به هدف غایی یاد شده طراحی شده‌اند، که بازتاب این امر را می‌توان در مبانی و مفروضات ارزشی این نظام‌ها از یک سو و روش‌های دستیابی به اهداف از سوی دیگر مشاهده کرد. در ضمن مجموعه ای از مبانی هستی شناختی در نظام‌های مطلوب اسلام مفروض گرفته شده که هم در مبانی ارزشی و هم در روش‌ها تأثیر گذارند.

نظام مطلوب خانواده در اسلام در راستای رسیدن انسان‌ها به بندگی خداوند، مجموعه ای از اهداف ثانوی را دنبال می‌کند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به آرامش درونی همسران پرورش فرزندان سالم و رشد معنوی اعضای خانواده اشاره کرد. این نظام تفاوت‌های طبیعی زن و مرد را به عنوان یک مبنای انسان شناختی مفروض می‌گیرد، ضمن آن‌که بر مبانی ارزشی خاصی استوار است که پذیرش پاره‌ای تمایزهای جنسیتی در نقش‌های زن و مرد از مهم ترین آن‌ها است. نگرش اصالت جمعی نیز یکی دیگر از مبانی ارزشی دیدگاه اسلام است که نفی ارزش‌های فردگرایانه را در پی دارد. در ارتباط با روش‌های نظام خانوادۀ اسلامی برای دستیابی به اهداف مورد نظر با مجموعه ای گسترده و هماهنگ از روشهای تحکیم خانواده روبه رو میشویم که اغلب در قالب رهنمودهای و استحبابی ارائه شده‌اند. گذشته از تقویت ایمان و اخلاق که برجسته ترین روش در این نظام است. اسلام بر روش‌هایی مانند تقدس بخشیدن به سنت ازدواج افزایش آگاهی‌های زناشویی، تشویق واقع نگری و اجتناب از گرایش‌های رمانتیک کاهش خردمندانه سن ازدواج، ارضای صحیح نیازهای جنسی و عاطفی تقویت محبت متقابل همسران تقویت مناسبات خویشاوندی، فراهم کردن حمایت‌های اجتماعی و حکومتی از خانواده، ایجاد سازوکارهایی سنجیده برای نظارت اجتماعی و حکومتی بر خانواده و مبارزه با الگوهای ضد خانواده از قبیل تجرد گزینی، روابط آزاد جنسی و همجنس‌گرایی تأکید کرده است .

بنابراین بحث و بررسی پیرامون خانواده در اسلام با توجه به کارکردهای حیاتی خانواده و با عنایت به غنای آموزه‌های اسلام در این زمینه به خودی خود دارای اهمیت است. اما آنچه اهمیت موضوع را دو چندان می‌کند، تهدیدها و آسیب‌هایی است که در دهه‌های اخیر نهاد خانواده را به طور جدی به چالش کشیده و پیامدهای منفی شدیدی برای آن به بار آورده است. به طور خاص نادیده گرفتن یا انکار تفاوت‌های طبیعی زن و مرد و در نتیجه مقابله با هر گونه تمایز جنسیتی بین زن و مرد در زمینۀ حقوق و مسئولیت‌ها و کوشش در جهت حذف این تمایزها غلبه رویکرد حقوقی به حل مسائل و مشکلات خانواده و کمرنگ شدن رویکرد اخلاق محور و همچنین روند رو به رشد رفع محدودیت‌های ارتباط بین مردان و زنان در محیط‌های عمومی و گسترش روابط آزاد ،جنسی از بارزترین این تهدیدها و آسیب‌ها است که نخست جوامع غربی و پس از آنها دیگر جوامع را همچون توفان‌هایی سهمگین در نوردیده‌اند. شگفت آور آنکه این رویکردهای نظری و عملی ضد خانواده معمولاً از پشتوانه نظریه های به ظاهر علمی برخوردار بوده‌اند و با بهره گیری از اهرم‌های سیاسی و حقوقی از جمله معاهدات بين المللي بعضاً الزام آور مسیر گسترش خود به همه جوامع را هموار کرده اند.