کتاب انگیزش و هیجان (نظریه های روان شناختی و دینی)

کتاب انگیزش و هیجان (نظریه های روان شناختی و دینی)

تهیه کتابی در زمینه روان‌شناسی انگیزش و هیجان با نگرش به منابع اسلامی کاری بس دشوار است. از یک سو به این دلیل که کمتر کتابی با عنوان روان‌شناسی انگیزش و هیجان به فارسی تألیف یا ترجمه شده و به ناچار باید از منابع اصلی یا کتاب‌های فارسی در رشته‌های دیگر روان‌شناسی استفاده شود. از سوی دیگر با اینکه مباحث انگیزش و هیجان در منابع اسلامی وجود دارد، تاکنون کاری در این زمینه صورت نگرفته است. با آگاهی از این واقعیت این کتاب گام‌های آغازین این راه را برداشته است و جامعه علمی چشم انتظار تحقیقات بعدی از سوی پژوهشگران در این زمینه است. سودمند است اگر بگوییم که این کتاب در سه بخش سازمان یافته است. انگیزش در روان شناسی بخش اول کتاب است که با چهار فصل مبانی و نظریه های روان شناختی انگیزش را در خود جای داده است.

در فصل اول؛ که در واقع مدخلی است برای ورود به مباحث انگیزش تعريف انگیزش ویژگی‌ها و شاخص‌های انگیزش آمده است.

در فصل دوم؛ نظریه‌های غریزی، کشاننده‌ای و یادگیری انگیزش بیان شده است. در این فصل و نیز فصل‌های بعدی شیوۀ کار به گونه ای است که نظریه‌های روان شناختی همراه با نقد و بررسی اجمالی و در پایان هر فصل خلاصه و نتیجه گیری آمده است.

در فصل سوم؛ به بررسی و تبیین نظریه های نیاز شناختی و رشد و تسلط جویی انگیزش پرداخته شده است. در فصل چهارم؛ مروری دوباره بر نظریه های روان شناختی انگیزش شده و ضمن تلخیص و جمع بندی نظریه‌ها محورهای اصلی آن‌ها فهرست وار بیان شده است. انگیزش در منابع اسلامی؛ عنوان بخش دوم کتاب و حاوی شش فصل است که جانمایه اصلی این پژوهش را تشکیل می‌دهد. در فصل نخست کلیات و پیش درآمد بحث انگیزش در منابع اسلامی با اشاره به تاریخچه آن و نیز مبانی خداشناسی، جهان شناسی، انسان شناسی و در پایان روش‌شناسی بحث انگیزش در منابع اسلامی بیان شده است.

در فصل دوم به بررسی زمینه ها و عوامل درون فردی مؤثر بر انگیزش پرداخته شده و نقش نیازها، امیال و غرایز در انگیزش بر اساس آموزه‍‌های دینی بحث و بررسی شده است. انگیزه های رفتار؛ عنوان فصل سوم کتاب است که در آن ضمن اشاره به مفهوم انگیزه و ارتباط آن با انگیزش در چارچوب یک الگوی فرانظری سطوح و انواع انگیزه های انسان کاوش و تحقیق شده است.

در فصل چهارم به نقش انگیزش «نیت» پرداخته شده و فصل پنجم به بررسی کارکردهای انگیزشی عقل در منابع اسلامی اختصاص یافته است. عوامل محیطی مؤثر بر انگیزش در منابع ،اسلامی عنوان فصل ششم است. در این فصل نقش انواع جاذبه ها و شأنیتها در رفتار مورد بررسی قرار گرفته است.

بخش سوم کتاب مباحث روان شناختی هیجان را در خود جای داده و در فصل نخست آن پس از تعریف و بیان چیستی، هیجان نظریه‌های هیجان از نظر روان‌شناسان مورد بررسی قرار گرفته است.

در فصل دوم کارکرد گستره و انواع هیجانها در روانشناسی بحث شده است. فصل سوم کتاب نیز به بررسی هیجان در منابع اسلامی اختصاص یافته است. در این فصل مفهوم هیجان در منابع اسلامی رابطه قلب و هیجان ابعاد و مؤلفههای هیجان فواید و کارکردهای هیجان و طبقه بندی هیجانها به اصلی و فرعی ارائه شده است.