کتاب آموزش حکمت اشراق

کتاب آموزش حکمت اشراق

فلسفه اشراق برآمده از شهود و تلاشی فلسفی آمیخته به نبوغ حکیم سهروردی است. وی با عرضه فلسفه اش توانست برای فلسفه مشاء در عین داشتن هیمنه و ریشه و نیز بهره مندی از بزرگانی بسیار برجسته همچون فارابی و بوعلی سینا رقیبی جدی شود. شیخ اشراق با تثبیت مباحثی همچون عالم مثال منفصل، مثل افلاطونى و علم حضوری، حسی و پیشنهاد تبیین های نو مانند علم واجب - تعالى ذكره و معاد جسمانی و طرح مسائل نو همچون اعتباریت معقولات ،ثانی اصالت ماهیت و تشکیک در ماهیت و نیز تأکید بر روش اشراقی و تعمیق آن توانست دانش فلسفه را در عصر خود به شدت متأثر سازد.

وی مکتب اشراقی اش را بر اساس نظام نور و ظلمت و بر پایه روش اشراقی بحثی بنیاد نهاد. تلاش وی برای مطرح کردن دستگاه سازوار و نظام مند نوری در آن عصر مثال زدنی است نظام فلسفی وی که او از آن به حکمت نوری یاد میکند و انسجام و سازوارگی آن به همراه مسائل فلسفی جدیدش از سویی و اصطلاحات نوپدیدش از سوی دیگر و روش اختصاصی اشراقی‌اش از سوی سوم همه موجب آن شدند که مکتب جدیدی در برابر فلسفه مشاء پدید آید. از این رو، تنها با اندوخته‌های پیشینی از فلسفه مشاء نمی‌توان این فلسفه را به خوبی دریافت چنین امری سبب می‌شود بتوان روی فلسفه اشراق در قامت یکی از مکاتب مهم دوره سنت معقول اسلامی کاوشی مستقل انجام داد.

ااز این رو نگارنده در سال‌های ۱۳۷۷ و ۱۳۷۸ش در میان جمعی از فضلا در حوزه علمیه قم به بحث و بررسی فلسفه اشراق مبادرت ورزید که حاصل ،آن بر آمدن کتاب حکمت اشراق بود که از سوی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با همکاری سازمان مطالعه و تدوین کتاب های دانشگاه (سمت) به چاپ رسید. نگارنده رساله ای در باب فلسفه اشراق نگاشت که شامل خلاصه و چکیده مباحث، سپس کتاب یاد شده به همراه برخی افزوده‌ها بود. این رساله نیز در جلد سوم کتاب درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی زیر نظر دکتر محمد فنائی، اشکوری از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی له و سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی (سمت) و در فصل یازدهم با نام حکمت اشراقی به چاپ رسید. در این رساله مباحثی همچون: کتاب شناسی توصیفی آثار سهروردی، فلسفه اشراق پس از سهروردی دقایق علم النفس اشراقی، اخلاق اشراقی و نیز حکمت سیاسی اشراقی افزوده شد که می‌تواند تکمیلی بر مباحث مطرح شده در کتاب حکمت اشراق باشد.

این رساله، متناسب با فضای کتاب درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی به اختصار نگاشته شد که بسیار خلاصه بوده از طرفی کتاب حکمت اشراق تفصیل فراوان داشت. به نظر می‌آمد باید کتابی نگاشته شود تا چکیده همه مباحث کتاب حکمت اشراق را در بر داشته باشد و در عین حال به کوتاهی و اختصار رساله یاد شده نباشد. پس از مشورت با مسئولان محترم پژوهشگاه حوزه و دانشگاه از حجت الاسلام والمسلمین علی امینی نژاد از فضلا و استادان برجسته حوزه علمیه قم امر تدوین کتاب را بر عهده گرفت و بر پایه کتاب حکمت اشراق و افزوده‌های رساله یادشده، کتابی متناسب و میانه حجم فراهم آورد تا برخی جویندگان ،علم که چندان نیازی به تفصیل و بسط فراوان ندارند، از مطالب فلسفی محروم نشوند ایشان نیز با قبول این کار پرزحمت بر نگارنده منت فراوان نهاده اند.

بر این اساس کتاب پیش رو برخی تغییرهای ساختاری مباحث کتاب حکمت اشراق را به همراه افزوده‌های رساله یاد شده در بردارد. از سویی برای تکمیل کار نگارش آنچه به نظر رسید گفته و اعمال شد و کتاب به مرحله پایانی و چاپ خود رسید با نگارش این کتاب در عمل سه سطح از شرح فلسفه اشراق به بازار اندیشه آمد سطح مختصر که رساله یاد شده این منظور را تأمین میکند و سطح مفصل که کتاب حکمت اش بدان اهتمام ورزیده است؛ و سطح متوسط که کتاب حاضر بدان اختصاص دارد.